ŞEHRİN İKİ HİKAYESİ: KENTSEL DÖNÜŞÜMDE AYRI YOLLAR
ŞEHRİN İKİ HİKAYESİ: KENTSEL DÖNÜŞÜMDE AYRI YOLLAR
Geçtiğimiz ay, İstanbul'da iki ayrı kentsel afet birkaç gün arayla yaşandı. Önce, 8 Ekim 2026 tarihinde, Maltepe'de 7 katlı bir bina kendiliğinden çöktü, hemen ardından 14 Ekim günü başlayan rekor seviyedeki yağmurlarla dere yatakları taştı, kent sular altında kaldı. Peş peşe yaşanan bu üzücü olaylar, kentsel dönüşüm konusunu yeniden gündemin birinci sırasına yerleştirdi.
Bu yazımda, kategorik olarak birbirinden tamamen farklı bu iki hadisedeki kentsel dönüşüm uyarılarının, ayrı yollardaki yansımalarını ele almak istedim.
Mikro Kentsel Dönüşüm
Maltepe ilçesindeki 7 katlı binanın ilk üç katının çökmesi, ulusal medya kanallarının son dakika gelişmesi olarak gündemin birinci sırasında verildi (Haber Türk, 2026). Canlı bağlantılar, mikrofonlar hemen “konunun uzmanlarına” yöneltildi. Bazı uzmanlar olay yerinden bazıları da canlı video bağlantısıyla açıklamalar yaptılar:
…
Tartışmalar, açıklamalar genellikle bu kapsamda oldu. Bu yaklaşıma göre, Türkiye'de, 2000'li yıllardan önce yapılan tüm binaların zaten “çürük” kabul edilmesi gerektiği hatırlatıldı. Yapı elemanları, zemin, beton, demir, kum, taş, çakıl gibi bileşenlerin zayıflığı, yetersizliği vurgulandı. “Eskisini yıkıp yeni bina yapmak lazım, başka çare yok” mesajının altı çizildi.
“Mikro Dönüşüm” olarak kategorize edilebilecek bu yaklaşımda, parsel bazında, müstakil kentsel dönüşümü savunan uzmanlar, çözüm önerilerini, çabalarını ve niyetlerini açıklama fırsatı buldu.
Makro Kentsel Dönüşüm
Maltepe'deki bina çökme hadisesinin üzerinden bir hafta geçmeden, yağmur suları İstanbul'un ana caddelerini, özellikle adı “…deresi” diye bilinen, zaten eski dere yataklarına kurulmuş ulaşım yollarını şelale gibi teslim aldı. Sel, binlerce aracı yutup yüzlerce binanın alt katlarını akvaryuma çevirince, birinci öncelikli gündem, bir kez daha kentsel dönüşüm oldu.
Aslında bu bir ilk değildi İstanbul için. Tam 17 sene önce, 2009'un Eylül ayında da benzer bir afet tablosu yaşandı. O zaman da tufan benzetmeleri, insanoğlunun çaresizliği vurgulandı. “Son 80 yılın en büyük yağış olayı” dendi (Sabah, 2009). İlginçtir; bu defaki yağış için de “son 80 yılın en büyük” ifadesi kullanıldı (Cesur Gazete, 2026).Hiç bitmeyen bir son 80 yıl döngüsü!
Cendere ve Kağıthane derelerinden taşan sel suları daha çekilmeden, konunun uzmanları yine canlı yayınlara davet edildi, görüşleri soruldu. Ancak bu defaki uzmanlar, bina çökmesi olayında ulaşılanlarla aynı değildi. Konuşulanlar daha çok şu şekildeydi:
…
Bu da bir başka perspektifti. Aslında konu başlığı aynı “Kentsel Dönüşüm” olmakla beraber, önceki hafta bina çökmesi olayında konuşulanlarla hiçbir ortak paydası yoktu. Zaten beyanlarda bulunan uzmanların da hiçbiri aynı değildi.
Kentsel Dönüşümde Ortak Aklı Bulma Çabaları
Bir hafta arayla yaşanan bu iki olaydan sonra ortaya atılan görüşler, akıllara şu soruları getirdi:
Bir taraf, afeti ticarileştirme, kendi iş alanını genişletmemotivasyonuyla “vatandaş elini taşın altına koysun, biz de işimizi daha çok yapalım, binaları dönüştürelim” mesajı verirkendiğer taraf“kent planlama ve kentsel dönüşüm, kamu otoritelerinin idare edeceği bir aktiviteler bütünüdür,kenti coğrafi bir organizma olarak bütüncül bir anlayışla yönetmek, dirençli hale getirmek gereklidir” mesajı verdi. Geceyle gündüz kadar birbirinden farklı “kentsel dönüşüm” perspektifleriydi bunlar.
Bazı uzmanların bakış açısı daha enteresandı, “her ikisinden de biraz” der gibi. Bir televizyon programına konuk olan “uzman” girişimci müteahhit şu çözümü getirdi: “Biz bir taraftan binaları, üst yapıları dönüştürürken, kamu da imar planlarıyla altyapıyı dönüştürsün. Birlikte daha hızlı ilerleriz, depremden önce hazırlıklarımızı tamamlarız”.
Bu trajikomik açıklamaya gülmemek için kendimi zor tuttum. “Biz evin eşyalarını yerleştirirken birileri de aynı anda parkeyi döşesin, halıları sersin” demekti. Altyapının, üstyapıdan önce mevcut olması gerektiğini öngörmeyen; bir başka deyişle,imar planını sadece kâğıt üzerinde bir formalite olarak gören yaygın yaklaşımdı — kentsel dönüşüm açmazındaki önemli bir kör nokta.
Aynı Kelimeler Farklı Perspektifler
Geçtiğimiz yıl, davet edildiğim bir kentsel dönüşüm panel tartışmasında, konunun çok yönlülüğünü açıklamak içinC40 kentleriniörnek verdim. Karşımdaki tartışmacı, önemli bir kentsel dönüşüm organizasyonunun yöneticisiydi ve heyecanla “Biz de C40'ı çok önemsiyoruz Hocam!” dedi. “Harikasınız” deyip sözüme devam ettim; C40 Kentsel Liderlik Ağının (C40 Cities) küresel vizyonundan ve İstanbul'un da bu ağın üyesi olarak hazırladığı iklim eylem planındaki (İklim Haber, 2021) temiz enerji, su havzalarının korunması, iklim adaleti, yağmur suyu yönetimi, kentin nefes alan ekosistemi ve dirençli kentsel altyapı gibi başlıklardan bahsettim. Bir süre sonra karşımdaki tartışmacının heyecanını ve ilgisini kaybettiğini, bakışlarını kaçırdığını fark ettim.
Panel çıkışında, tartışmacıyla baş başa kaldığımızda kendisi şu itirafta bulundu: “Hocam, sizC40deyince ben beton standardını anlatacaksınız sandım; yeni binalardakiC40, C50 katsayı dayanımındaki betonu,bina sağlamlığını, beton dayanım testi meselelerini.”
Sözün bittiği yer, başka ne denebilir? Kelimeler aynı, perspektifler farklı…
Kaynaklar
C40 Cities. (2026).Our cities.
Cesur Gazete. (2026, 15 Ekim).Aslan: İstanbul son 80 yılın en büyük yağışlarından birini aldı.https://www.cesurgazete.com.tr/haber/aslan-istanbul-son-80-yilin-en-buyuk-yagislarindan-birini-aldi/26243734
Haber Türk. (2026, 8 Ekim). Maltepe'de 7 katlı bina çöktü.
İklim Haber. (2021, 5 Kasım).İstanbul İklim Değişikliği Eylem Planı açıklandı.
https://www.iklimhaber.org/istanbul-iklim-degisikligi-eylem-plani-aciklandi/
Sabah. (2009, 9 Eylül)."İnsanoğlu çaresiz kalıyor"
https://www.sabah.com.tr/yasam/insanoglu_caresiz_kaliyor-1504032
*Dijital Network Alkaş (“DNA”), blog yazarı tarafından DNA'da paylaşılan içeriklerin doğruluğundan, geçerliliğinden, güncelliğinden ve telif hakları konusundaki iddialardan sorumlu değildir. Tüm hukuki ve cezai sorumluluk blog yazarına aittir.