ŞEHRİN İKİ HİKAYESİ: KENTSEL DÖNÜŞÜMDE AYRI YOLLAR

Buğra Esen (MRICS)

Buğra Esen (MRICS)

Gayrimenkul Değerleme Uzmanı, Akademisyen
GAYRİMENKUL EĞİTİM C-LEVEL GAYRİMENKUL DEĞERLEME
ŞEHRİN İKİ HİKAYESİ:  KENTSEL DÖNÜŞÜMDE AYRI YOLLAR

Geçtiğimiz ay, İstanbul'da iki ayrı kentsel afet birkaç gün arayla yaşandı. Önce, 8 Ekim 2026 tarihinde, Maltepe'de 7 katlı bir bina kendiliğinden çöktü, hemen ardından 14 Ekim günü başlayan rekor seviyedeki yağmurlarla dere yatakları taştı, kent sular altında kaldı. Peş peşe yaşanan bu üzücü olaylar, kentsel dönüşüm konusunu yeniden gündemin birinci sırasına yerleştirdi.

Bu yazımda, kategorik olarak birbirinden tamamen farklı bu iki hadisedeki kentsel dönüşüm uyarılarının, ayrı yollardaki yansımalarını ele almak istedim.

Mikro Kentsel Dönüşüm

Maltepe ilçesindeki 7 katlı binanın ilk üç katının çökmesi, ulusal medya kanallarının son dakika gelişmesi olarak gündemin birinci sırasında verildi (Haber Türk, 2026). Canlı bağlantılar, mikrofonlar hemen “konunun uzmanlarına” yöneltildi. Bazı uzmanlar olay yerinden bazıları da canlı video bağlantısıyla açıklamalar yaptılar:

  • Artık inadı bırakıp tüm eski binalarımızı dönüştürmemiz lazım
  • Vatandaş 20-30 metrekarenin hesabını yapmamalı
  • Bu mesele çok ciddi, can güvenliği söz konusu, maddi beklentileri bir kenara bırakmalı
  • Herkes fedakârlık etmeli, müteahhitlerle anlaşma sağlanmalı, devlet desteği de var zaten
  • İstanbul'da bir buçuk milyon konut acilen dönüştürülmeli
  • Büyük İstanbul depremi geliyor, bu kentsel dönüşüm hemen tamamlanmalı

…

Tartışmalar, açıklamalar genellikle bu kapsamda oldu. Bu yaklaşıma göre, Türkiye'de, 2000'li yıllardan önce yapılan tüm binaların zaten “çürük” kabul edilmesi gerektiği hatırlatıldı. Yapı elemanları, zemin, beton, demir, kum, taş, çakıl gibi bileşenlerin zayıflığı, yetersizliği vurgulandı. “Eskisini yıkıp yeni bina yapmak lazım, başka çare yok” mesajının altı çizildi. 

“Mikro Dönüşüm” olarak kategorize edilebilecek bu yaklaşımda, parsel bazında, müstakil kentsel dönüşümü savunan uzmanlar, çözüm önerilerini, çabalarını ve niyetlerini açıklama fırsatı buldu.

Makro Kentsel Dönüşüm

Maltepe'deki bina çökme hadisesinin üzerinden bir hafta geçmeden, yağmur suları İstanbul'un ana caddelerini, özellikle adı “…deresi” diye bilinen, zaten eski dere yataklarına kurulmuş ulaşım yollarını şelale gibi teslim aldı. Sel, binlerce aracı yutup yüzlerce binanın alt katlarını akvaryuma çevirince, birinci öncelikli gündem, bir kez daha kentsel dönüşüm oldu.

Aslında bu bir ilk değildi İstanbul için. Tam 17 sene önce, 2009'un Eylül ayında da benzer bir afet tablosu yaşandı. O zaman da tufan benzetmeleri, insanoğlunun çaresizliği vurgulandı. “Son 80 yılın en büyük yağış olayı” dendi (Sabah, 2009). İlginçtir; bu defaki yağış için de “son 80 yılın en büyük” ifadesi kullanıldı (Cesur Gazete, 2026).Hiç bitmeyen bir son 80 yıl döngüsü!

Cendere ve Kağıthane derelerinden taşan sel suları daha çekilmeden, konunun uzmanları yine canlı yayınlara davet edildi, görüşleri soruldu. Ancak bu defaki uzmanlar, bina çökmesi olayında ulaşılanlarla aynı değildi. Konuşulanlar daha çok şu şekildeydi:

  • İstanbul'un çevre düzeni planı ve makroformu, kuzeydeki ormanların ve su havzalarının yapılaşmaya açılması…
  • Kentin iklimsel yapısının kötüleşmesinde, doğal örüntünün tahrip edilmesinin etkisi…
  • Dere yataklarının kurutulup ana caddeye ve yapılaşmaya açılmış olması…
  • Aşırı yağışlarla beraber bu caddelerin yeniden dereye dönüşüp acil ulaşım yollarının kilitlenmesi…
  • Nüfus yoğunluğunun ve yapı yükünün, eski su yatağı olan bu bölgelerde yumuşak zemine etkisi…
  • Cendere Vadisi ve Ayamama deresinin yerine yapılan plazaların otoparklarını su basması…
  • İmar planlarında yapılan revizyonlarla tabiat kurallarına meydan okunması, bu nedenle de yağmurun afete dönüşmesi…

…

Bu da bir başka perspektifti. Aslında konu başlığı aynı “Kentsel Dönüşüm” olmakla beraber, önceki hafta bina çökmesi olayında konuşulanlarla hiçbir ortak paydası yoktu. Zaten beyanlarda bulunan uzmanların da hiçbiri aynı değildi.

Kentsel Dönüşümde Ortak Aklı Bulma Çabaları

Bir hafta arayla yaşanan bu iki olaydan sonra ortaya atılan görüşler, akıllara şu soruları getirdi:

  • Geçtiğimiz hafta dinlediklerimiz, kentsel dönüşümün ilacıysa, yağmur baskınından sonra dinlediklerimiz neydi?
  • Kentsel dönüşüm depremden korunmakdemek değil miydi, su baskınları nereden çıktı?
  • Depreme dayanıklıyeni binalarsu geçirmezolarak da tasarlandı mı?

Bir taraf, afeti ticarileştirme, kendi iş alanını genişletmemotivasyonuyla “vatandaş elini taşın altına koysun, biz de işimizi daha çok yapalım, binaları dönüştürelim” mesajı verirkendiğer taraf“kent planlama ve kentsel dönüşüm, kamu otoritelerinin idare edeceği bir aktiviteler bütünüdür,kenti coğrafi bir organizma olarak bütüncül bir anlayışla yönetmek, dirençli hale getirmek gereklidir” mesajı verdi. Geceyle gündüz kadar birbirinden farklı “kentsel dönüşüm” perspektifleriydi bunlar.

Bazı uzmanların bakış açısı daha enteresandı, “her ikisinden de biraz” der gibi. Bir televizyon programına konuk olan “uzman” girişimci müteahhit şu çözümü getirdi: “Biz bir taraftan binaları, üst yapıları dönüştürürken, kamu da imar planlarıyla altyapıyı dönüştürsün. Birlikte daha hızlı ilerleriz, depremden önce hazırlıklarımızı tamamlarız”.

Bu trajikomik açıklamaya gülmemek için kendimi zor tuttum.  “Biz evin eşyalarını yerleştirirken birileri de aynı anda parkeyi döşesin, halıları sersin” demekti. Altyapının, üstyapıdan önce mevcut olması gerektiğini öngörmeyen; bir başka deyişle,imar planını sadece kâğıt üzerinde bir formalite olarak gören yaygın yaklaşımdı — kentsel dönüşüm açmazındaki önemli bir kör nokta.  

Aynı Kelimeler Farklı Perspektifler

Geçtiğimiz yıl, davet edildiğim bir kentsel dönüşüm panel tartışmasında, konunun çok yönlülüğünü açıklamak içinC40 kentleriniörnek verdim. Karşımdaki tartışmacı, önemli bir kentsel dönüşüm organizasyonunun yöneticisiydi ve heyecanla “Biz de C40'ı çok önemsiyoruz Hocam!” dedi. “Harikasınız” deyip sözüme devam ettim; C40 Kentsel Liderlik Ağının (C40 Cities) küresel vizyonundan ve İstanbul'un da bu ağın üyesi olarak hazırladığı iklim eylem planındaki (İklim Haber, 2021) temiz enerji, su havzalarının korunması, iklim adaleti, yağmur suyu yönetimi, kentin nefes alan ekosistemi ve dirençli kentsel altyapı gibi başlıklardan bahsettim. Bir süre sonra karşımdaki tartışmacının heyecanını ve ilgisini kaybettiğini, bakışlarını kaçırdığını fark ettim.

Panel çıkışında, tartışmacıyla baş başa kaldığımızda kendisi şu itirafta bulundu: “Hocam, sizC40deyince ben beton standardını anlatacaksınız sandım; yeni binalardakiC40, C50 katsayı dayanımındaki betonu,bina sağlamlığını, beton dayanım testi meselelerini.”

Sözün bittiği yer, başka ne denebilir? Kelimeler aynı, perspektifler farklı…

Kaynaklar

C40 Cities. (2026).Our cities.

https://www.c40.org/cities/

Cesur Gazete. (2026, 15 Ekim).Aslan: İstanbul son 80 yılın en büyük yağışlarından birini aldı.https://www.cesurgazete.com.tr/haber/aslan-istanbul-son-80-yilin-en-buyuk-yagislarindan-birini-aldi/26243734

Haber Türk. (2026, 8 Ekim). Maltepe'de 7 katlı bina çöktü.

https://www.haberturk.com/gundem/son-dakika-maltepe-de-7-katli-bina-coktu-arama-kurtarma-calismalari-basladi-3918035

İklim Haber. (2021, 5 Kasım).İstanbul İklim Değişikliği Eylem Planı açıklandı.

https://www.iklimhaber.org/istanbul-iklim-degisikligi-eylem-plani-aciklandi/

Sabah. (2009, 9 Eylül)."İnsanoğlu çaresiz kalıyor"

https://www.sabah.com.tr/yasam/insanoglu_caresiz_kaliyor-1504032

16 Kasım 2026

454

*Dijital Network Alkaş (“DNA”), blog yazarı tarafından DNA'da paylaşılan içeriklerin doğruluğundan, geçerliliğinden, güncelliğinden ve telif hakları konusundaki iddialardan sorumlu değildir. Tüm hukuki ve cezai sorumluluk blog yazarına aittir.


İlgili Yazılar...

İnşaat Yapmak ya da Yapmamak
Blog
22 Aralık 2022
Mustafa Akdoğan
İnşaat Yapmak ya da Yapmamak

Mustafa Akdoğan
GİSP Yönetim Kurulu Üyesi / Özel Sektör Yöneticisi

GAYRİMENKUL BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ
Avrupalı Gayrimenkulcüler Artık Bizi Daha İyi Anlayacak!
Blog
14 Aralık 2022
Ersun Bayraktaroğlu
Avrupalı Gayrimenkulcüler Artık Bizi Daha İyi Anlayacak!

Ersun Bayraktaroğlu
Yeminli Mali Müşavir, Danışman

GAYRİMENKUL
2023 Yılına Girerken Arz-Talep Durumu
Blog
13 Aralık 2022
Prof. Dr. Ali Hepşen
2023 Yılına Girerken Arz-Talep Durumu

Prof. Dr. Ali Hepşen
İstanbul Üniversitesi, Öğretim Üyesi ve GYODER İcra Kurulu Üyesi

GAYRİMENKUL
İlana Güven(me) Meselesi
Blog
27 Ekim 2022
Mustafa Akdoğan
İlana Güven(me) Meselesi

Mustafa Akdoğan
GİSP Yönetim Kurulu Üyesi / Özel Sektör Yöneticisi

GAYRİMENKUL PROPTECH
TOKİ Sosyal Konut Projesi; Öncesi ve Sonrası
Blog
26 Ekim 2022
Prof. Dr. Ali Hepşen
TOKİ Sosyal Konut Projesi; Öncesi ve Sonrası

Prof. Dr. Ali Hepşen
İstanbul Üniversitesi, Öğretim Üyesi ve GYODER İcra Kurulu Üyesi

GAYRİMENKUL
Nefes Alıp Veren Bir Deneyim “42 Maslak”
Blog
19 Eylül 2022
Erol Özmandıracı
Nefes Alıp Veren Bir Deneyim “42 Maslak”

Erol Özmandıracı
Bay İnşaat, Yönetim Kurulu Üyesi

AVM DİĞER C-LEVEL TİCARİ GAYRİMENKUL MAĞAZACILIK
Gayrimenkulün Hanehalkı Açısından Önemi
Blog
13 Eylül 2022
Prof. Dr. Ali Hepşen
Gayrimenkulün Hanehalkı Açısından Önemi

Prof. Dr. Ali Hepşen
İstanbul Üniversitesi, Öğretim Üyesi ve GYODER İcra Kurulu Üyesi

GAYRİMENKUL
Atıl Mülkler Nereye Gidiyor?
Blog
12 Eylül 2022
Mustafa Akdoğan
Atıl Mülkler Nereye Gidiyor?

Mustafa Akdoğan
GİSP Yönetim Kurulu Üyesi / Özel Sektör Yöneticisi

GAYRİMENKUL
Pişmiş Tavuk
Blog
6 Eylül 2022
Ersun Bayraktaroğlu
Pişmiş Tavuk

Ersun Bayraktaroğlu
Yeminli Mali Müşavir, Danışman

GAYRİMENKUL AVM YATIRIMCI
Gayrimenkul Dünyasında Dönüşüm… Ama Nasıl?
Blog
25 Temmuz 2022
Ersun Bayraktaroğlu
Gayrimenkul Dünyasında Dönüşüm… Ama Nasıl?

Ersun Bayraktaroğlu
Yeminli Mali Müşavir, Danışman

GAYRİMENKUL TEKNOLOJİ
Yeni Denklemin Yeni Trendleri
Blog
20 Haziran 2022
Ersun Bayraktaroğlu
Yeni Denklemin Yeni Trendleri

Ersun Bayraktaroğlu
Yeminli Mali Müşavir, Danışman

GAYRİMENKUL
Geçip Giden…
Blog
27 Mayıs 2022
Ersun Bayraktaroğlu
Geçip Giden…

Ersun Bayraktaroğlu
Yeminli Mali Müşavir, Danışman

GAYRİMENKUL
Gayrimenkul Menkul Mu Oluyor?
Blog
11 Mayıs 2022
Mustafa Akdoğan
Gayrimenkul Menkul Mu Oluyor?

Mustafa Akdoğan
GİSP Yönetim Kurulu Üyesi / Özel Sektör Yöneticisi

GAYRİMENKUL GAYRİMENKUL DEĞERLEME
Konuta Erişilebilirlikte Bireysel Emeklilik Sisteminin Katkısı
Blog
9 Mayıs 2022
Prof. Dr. Ali Hepşen
Konuta Erişilebilirlikte Bireysel Emeklilik Sisteminin Katkısı

Prof. Dr. Ali Hepşen
İstanbul Üniversitesi, Öğretim Üyesi ve GYODER İcra Kurulu Üyesi

GAYRİMENKUL
E-Ticaretteki Yükseliş ve Gayrimenkul Yatırımları
Blog
19 Nisan 2022
Ersun Bayraktaroğlu
E-Ticaretteki Yükseliş ve Gayrimenkul Yatırımları

Ersun Bayraktaroğlu
Yeminli Mali Müşavir, Danışman

GAYRİMENKUL E-TİCARET

Kayıtlı İçeriklerim