“Ressam ve Şair Tevfik Fikret” Üzerine

Geçtiğimiz günlerde okurlarıyla buluşan yeni kitabım “Ressam ve Şair Tevfik Fikret”, ARVANA yayınları tarafından basıldı. Bu kitabımda, ülkemizde daha çok şair yönüyle tanınan Tevfik Fikret'i farklı boyutlarıyla ele aldım.

Evet, Tevfik Fikret ülkemizde daha çok bir şair olarak tanınıyor. Ama o, aynı zamanda bir ressam, modern eğitimin bir öncüsü ve bir spor kulübünün kuruluş yıllarında önemli rol oynamış şefkatli bir okul müdürüdür. Kitabımda Tevfik Fikret'in ressam yönüne özel bir önem verdim. Fikret'in Aşiyan Müzesi'nde sergilenen tablo ve karakalem çizimleri Tunç Bilge tarafından fotoğraflandı ve kitapta yer edindi. Kitaptaki resimler, okurlara harika bir görsel sergiyle çerçevelendi. Bu resimlerin arasında en çok “İstanbul Kabadayısı” adını taşıyan karakalem çizimi ve “Fırtına” başlıklı tabloyu sevdiğimi de hemen burada söylemek istiyorum.

“İstanbul Kabadayısı”, Tevfik Fikret'in bilinen ve imzasını taşıyan ilk eseri. Galatasaray Lisesini bitirme çalışması olarak yapılmış. Genç Tevfik Fikret'in büyük resim yeteneği bu resimde hemen görülüyor, aynı zamanda da bir belgesel niteliğini taşıyor. Çünkü tam anlamıyla bir dönemin belli bir insan tipini yansıtıyor. Elbette ki, “İstanbul Kabadayısı” resminde kendini çizmiş değil Tevfik Fikret.  Ama “Kabadayı”nın gözleri olağanüstü dikkat çekiyor. Orada Tevfik Fikret'in dünyayı merak ve tereddütle inceleyen çekingen bakışlarını görmek mümkün.

“Fırtına” tablosu ise dünyayı inceleyen Tevfik Fikret'in sanki iç dünyasını yansıtıyor. Bir yazarın kendi iç dünyasında yaşadığı bir fırtına, çalkantılı ve nefis dizeler içinde, derin bir müzikalite saklayan şiirlerle taşan bir ruh durumudur bu.

Tevfik Fikret'in kendisini çizdiği iki karakalem yapıt ise ayrıca dikkatimi çekiyor bu resimlerin arasında. Birincisi mutlu bir yüz ifadesiyle genç bir Tevfik Fikret'tir. Orada dünyaya umutla bakıyor. Sakin ve huzurlu. Belli ki şık giyinmiş o gün o resmi yaparken. İçindeki tatlı ve huzurlu esinti resme yansıyor.

Öbür karakalem çiziminde ise yine kendisini çizmiş Tevfik Fikret. Daha ileri ve olgun yaşların bir resmi olmalı bu. Saçları seyrelmiş. Biraz da ağarmış gibi. Artık kırklı yaşlara ulaşmış olmalı. Lâkin asıl dikkat çekici unsur Fikret'in yüz ifadesidir. Yüzünün yarısı bilerek gölgede bırakılmış. Belli ki kendi düşünceli ve karamsar ruh durumunu yansıtmak istiyor Tevfik Fikret. Ama yüzünün öbür yarısı atılgan ve cesur. Bir korku, kötülük veya kin ifadesi yok. Sadece “Sizi gördüm ve gelecekteki daha iyi, daha özgür, daha mutlu bir insanlık için kayda geçirdim,” diyen bir yüz ifadesi var Tevfik Fikret'in.

İşte o bakış, bize şair Tevfik Fikret'i veriyor. Bu kitabımda ressam yönüyle birlikte Tevfik Fikret'i 21. yüzyılın evrensel bir Türk şairi olarak da ele alıp yorumladım. Tevfik Fikret klasik Türk şiirinin tınısını ve kalıplarını çok iyi bildi ve kullandı. Çöken bir İmparatorluğun dramıyla yaşadı. Saldırıya uğrayan, toprak kaybeden, uluslararası planda hakkı çiğnenen bir Türkiye'nin üzüntüsü ve acısıyla yoğruldu. Türkiye'nin şairi oldu. Üzerine zaman zaman karamsarlığın gölgesi düştü. Ama Tevfik Fikret büyük bir toplumsal ümidi ve evrensel bir insanlık ümidini besleyip büyüttü. Modern Türk şiirinde düş ile gerçeği birleştirdi. Şiirin tınısına kendisine özgü bir müzikalite kazandırdı. Kendi kişiliğinin doğuştan parçası olan resim sanatı, doğal olarak onun yine kendisine ait olan şiir dokusunu besledi ve zenginleştirdi.  Şimdi sadece Türk sanat ve edebiyatının değil, evrensel kültürün çok yönlü bir sanatçısıdır “Ressam ve Şair Tevfik Fikret”. 

Ressam ve Şair Tevfik Fikret 1867-1915

Reha Bilge / Fotoğraflar Tunç Bilge

ARVANA Yayınları- İstanbul 2026