ANAHTAR KİMDE?

Kreatif kültürün görünmeyen borcu: izin

Toplantı odalarında çok sevilen bir cümle var:“Biraz daha inisiyatif alın.”Ok, alalım ama Nereden? 

Çünkü aynı şirket biraz sonra şunu söylüyor:

“Önce bir yönetim görsün.”
“Bunu bir üstle paylaşalım.”
“Sunumu hazırlayalım.”
“Strateji netleşsin.”
“Bütçe belli olsun.”
“Bir de hukuk baksın.”

Sonra fikir üç hafta sonra masaya geri geliyor. Artık fikir değil.

Dosya.

Kreatif kültürün en garip meselelerinden biri burada başlıyor. İnsanlardan cesaret bekliyoruz ama hareket alanını daraltıyoruz. Fikir istiyoruz ama fikrin ilk halinde kusurlu olmasına tahammül etmiyoruz. Risk alın diyoruz ama başarısızlığın hesabını tek tek soruyoruz. Sonra ekip neden yavaşladı diye şaşırıyoruz.

Belki de bunun adı “izin borcu”. Bir şirket çalışanından ne kadar çok inisiyatif bekliyor ama karşılığında ne kadar az karar alanı veriyorsa, izin borcu o kadar büyüyor.

İzin Borcu = Beklenen İnisiyatif / Verilen Hareket Alanı

Oran büyüdükçe insan tembelleşmiyor. Beklemeyi öğreniyor. Bir süre sonra en kreatif insan bile fikrini söylemeden önce odadaki görünmeyen onay mekanizmasını hesaplamaya başlıyor. Kim ne der? Patron sever mi? Müşteri ürker mi? Daha önce yapılmış mı? Sunumda nasıl görünür? Fikir daha doğmadan kendini savunmaya başlıyor.

Eeee... oradan da pek iyi kreativite çıkmıyor.

Çünkü kreatif fikir ilk çıktığında genellikle biraz yamuktur. Eksiktir. Hatta bazen saçmadır. Zaten değerli tarafı da budur. Henüz herkesin kabul edeceği hale gelmemiştir. Ama kurumlar çoğu zaman fikrin ilk halini değil, onaylanmış halini görmek ister. İşte sıkıntı tam burada.

Bir fikrin güvenli hale gelmesini beklersen, çoğu zaman onu farklı yapan şeyi de törpülersin. Erteleme dediğimiz şey de bazen kişisel değildir. Kurumsaldır.

Kimse “başlamıyorum” demez.

“Biraz daha hazırlanalım” der.

“Doğru zamanı bekleyelim” der.

“Önce biraz veri görelim” der.

Kurumsal ertelemenin dili çok kibardır. Ama sonuç aynıdır:

Başlanmaz.

Bugün teknik tarafta mazeretler de azalıyor. Bir fikrin ilk görselini, metnini, demosunu ya da prototipini eskisine göre çok daha hızlı görebiliyoruz. Yapay zeka burada sadece süreyi kısaltıyor. Ama üretim üç dakikaya inerken karar hala üç hafta sürüyorsa, problem teknoloji değildir.

Yetkidir.

Belki şirketlerin yeni dönemde sorması gereken soru da “Ekibimiz yeterince kreatif mi?” değildir. Şu olabilir:

Bu ekip neye kimseye sormadan başlayabilir?Çünkü gerçek hareket alanı PowerPoint'te yazmaz. İnsan onu hisseder. Bir çalışan küçük bir şeyi değiştirebilmek için dört kişiye mail atıyorsa orada inisiyatif kültürü yoktur. Sadece inisiyatif beklentisi vardır.

İkisi aynı şey değil. Her kapının bir eşiği vardır. Eşik sana durmanı söylemez. Sadece içeri girerken bir karar vermeni ister. Ama bizim kurumsal kültürde bazen herkes kapının önünde bekliyor.

Çünkü anahtarın kimde olduğunu bilmiyor. Daha kötüsü… Anahtar bazen zaten kendi cebinde. Ama yıllardır izin istemeye alıştığı için bakmıyor.

Kreatif kültür biraz da bunu değiştirmek zorunda. İnsanlara yalnızca fikir üretme görevi değil, belli sınırlar içinde hareket etme hakkı vermek. Hata yapma hakkı. İlk versiyonu kötü çıkarma hakkı. Bir şeyi küçük ölçekte deneme hakkı. Her fikri savunma dosyasına çevirmeden önce ona biraz yaşama hakkı.

Çünkü hazır olmak çoğu zaman başlamanın şartı değildir. Başlamanın sonucudur. Şirketlerin daha cesur insanlara ihtiyacı olmayabilir. Belki zaten içerideler. Sadece yıllardır kapının önünde bekliyorlar.

O yüzden mevzu basit:

İnisiyatif istemek yetmez… İzin de vermek gerekir