DNA RÖPORTAJ SERİSİ – 4 / GELECEĞİN DEĞİL ASLINDA BUGÜNÜN HİKAYESİ: İNSAN VE YAPAY ZEKA YAN YANA - AVİ ALKAŞ /2

Sürdürebilirlik açısından değerlendirdiğimizde,

Pelin Ayan:  Aşırı tüketimi tetikleyen öneri sistemleri mi, yoksa bilinçli tüketimi destekleyen yapay zeka mı? Karbon ayak izi, stok optimizasyonu, "sıfır israf" hedefleri... Yapay zeka gerçekten sürdürülebilirliğin bir aracı olabilir mi, yoksa bu henüz bir vitrin süsü mü? Perakende sektörü, bu çelişkiyle nasıl yüzleşecek?

Avi Alkaş :

Bu aslında sadece perakendenin değil, çağımızın en önemli sorularından biri.

Yapay zekâ daha fazla tüketimi de teşvik edebilir, daha bilinçli tüketimi de destekleyebilir. Burada belirleyici olan teknoloji değil; onu hangi amaçla kullandığımızdır. Eğer yapay zekâyı sadece daha fazla ürün satmak için kullanırsanız, tüketimi hızlandırırsınız. Ama kaynakları daha verimli kullanmak, stokları daha doğru yönetmek, israfı azaltmak ve tüketiciyi bilinçlendirmek için kullanırsanız, sürdürülebilirlik açısından çok güçlü bir araç haline gelir.

Perakende sektörünün önünde bugün önemli bir sorumluluk var. Çünkü sürdürülebilirlik artık bir iletişim konusu olmaktan çıktı; iş modelinin bir parçası haline geldi. Özellikle stok optimizasyonu, tedarik zinciri yönetimi, enerji kullanımı ve lojistik planlama gibi alanlarda yapay zekâ çok önemli katkılar sağlayabilir. Gereksiz üretimi azaltabilir, doğru ürünü doğru yerde ve doğru zamanda bulundurabilir. Bu da hem maliyetleri hem de çevresel etkileri azaltır.

Ancak sürdürülebilirliği sadece karbon ayak iziyle açıklamak da eksik olur.

Ben sürdürülebilirliği üç boyutlu görüyorum: Çevreye karşı sorumluluk, ekonomik sürdürülebilirlik ve insana karşı sorumluluk…  Bu üçü birlikte olmadığında sürdürülebilirlikten söz etmek mümkün değil. Önümüzdeki dönemde tüketiciler de markalara farklı sorular soracaklar. Ürünün fiyatı kadar nasıl üretildiğini, hangi kaynakları kullandığını ve nasıl bir etki yarattığını da bilmek isteyecekler. Bu nedenle yapay zekâ sürdürülebilirliğin vitrin süsü olmak yerine onun en önemli araçlarından biri olabilir. Ancak bunun için başarıyı sadece satış rakamlarıyla değil, yaratılan toplam değerle ölçmek gerekiyor. Bence geleceğin başarılı perakendecileri yalnızca ne kadar sattıklarıyla değil, ne kadar israfı önledikleriyle, ne kadar kaynak koruduklarıyla ve topluma nasıl bir katkı sunduklarıyla değerlendirilecek. Çünkü artık mesele sadece tüketmek değil; gelecek nesiller için de değer üretebilmektir.Sürdürülebilirlik artık ne kadar büyüdüğümüzle değil, büyürken geride ne bıraktığımızla ilgili bir konu…………………

………………………………………………………………………………………,

Gelecekte…

Pelin Ayan:  Fortune Business Insights'a göre küresel perakende yapay zeka pazarı 2025'te 12,4 milyar dolar değerinde; 2034'e kadar 105 milyar doları aşması bekleniyor. Türkiye Yapay Zeka İnisiyatifi verilerine göre ülkede 411 yerli yapay zeka girişimi faaliyet gösteriyor. Önümüzdeki on yıl içinde perakende sektöründe en büyük kırılma noktası nerede yaşanacak? Türkiye bu dönüşümde dünya sahnesinde nerede konumlanabilir?

Avi Alkaş :

Önümüzdeki on yılda perakendedeki en büyük kırılmanın teknolojide değil, tüketici beklentilerinde yaşanacağını düşünüyorum. Çünkü teknoloji artık başlı başına bir rekabet avantajı olmaktan çıkıyor. Yapay zekâya erişim zaman içinde yaygınlaşacak. Veri analitiği, kişiselleştirme, otomasyon ve tahminleme sistemleri sektörün standart araçları haline gelecek. Asıl farkı yaratacak olan, bu teknolojileri kullanarak nasıl bir müşteri deneyimi tasarladığınız olacak.

Bence geleceğin perakendesinde üç büyük dönüşüm göreceğiz.

Birincisi, perakende giderek daha öngörücü hale gelecek. Markalar müşterinin ne istediğini yalnızca anlamaya değil, ihtiyaç ortaya çıkmadan önce tahmin etmeye çalışacak.

İkincisi, fiziksel ve dijital dünya arasındaki sınırlar büyük ölçüde ortadan kalkacak. Tüketici açısından kanal değil deneyim önemli olacak. Mağaza, mobil uygulama, sosyal medya ya da yapay zekâ destekli alışveriş asistanları tek bir ekosistemin parçaları haline gelecek.

Üçüncüsü ve bence en önemlisi, perakende yeniden insan merkezli bir yapıya dönüşecek. Bu ilk bakışta bir çelişki gibi görünebilir. Ancak teknoloji ne kadar gelişirse gelişsin, insanlar aidiyet, güven ve anlam arayışından vazgeçmeyecek.

Türkiye'ye baktığımızda ise önemli avantajlarımız olduğunu düşünüyorum.

Genç nüfusumuz, girişimcilik ekosistemimiz, güçlü perakende kültürümüz ve değişime hızlı uyum sağlayabilen tüketici yapımız sayesinde bu dönüşümün sadece takipçisi olmak zorunda değiliz. Ancak burada kritik olan şey teknoloji ithal eden değil, teknoloji üreten ve deneyim geliştiren bir ülke olabilmek.

Bugün yapay zekâ girişimlerinin sayısındaki artış umut verici. Eğer üniversiteler, girişimciler, teknoloji şirketleri ve perakende sektörü ortak bir vizyon etrafında buluşabilirse Türkiye bölgesinde önemli bir merkez haline gelebilir.

Ben geleceğe iyimser bakıyorum. Çünkü her büyük dönüşüm döneminde olduğu gibi bugün de fırsatlar, değişimi doğru okuyanların önüne çıkacak. Perakendenin geleceği sadece daha akıllı sistemler kurmakla ilgili değil; insanların hayatını daha kolay, daha verimli ve daha anlamlı hale getirebilmekle ilgili.

Ve bana göre gerçek başarı da tam burada yatıyor.Perakendenin geleceği daha akıllı sistemler kurmak değil, insanların hayatına daha fazla değer katabilmektir.

………………………………………………………………………………………………………,

Son olarak,

Pelin Ayan:  Eğer yarının perakende dünyasını eşitlikçi, sürdürülebilir ve insani bir temelde kurmak zorundaysak sizce ilk vazgeçmemiz gereken alışkanlık nedir, ilk inşa etmemiz gereken ilke ne olmalı?

Avi Alkaş : Tüketim odaklı düşünmekten değer odaklı düşünmeye geçmek…

Bence ilk vazgeçmemiz gereken alışkanlık, başarıyı sadece daha fazla tüketim ve daha fazla satış üzerinden tanımlamak olmalı. Uzun yıllar boyunca büyümeyi miktarla ölçtük. Daha çok mağaza, daha çok ürün, daha çok işlem... Oysa bugün artık çok önemli bir soruyla karşı karşıyayız: Ne kadar sattığımız kadar, nasıl bir değer ürettiğimiz de önemli mi? Ben bu sorunun cevabının "evet" olduğuna inanıyorum. Çünkü yarının dünyasında kaynaklar sınırsız değil. Zaman sınırsız değil. İnsanların dikkati bile sınırsız değil. Bu nedenle perakendenin geleceğinde sadece tüketimi artırmaya odaklanan modellerin uzun ömürlü olmayacağını düşünüyorum.

İnşa etmemiz gereken ilk ilke ise güven.

Çünkü eşitlik de, sürdürülebilirlik de, teknoloji de, ticaret de en sonunda güven üzerine kuruluyor. Müşterinin markaya güvenmesi, çalışanın kurumuna güvenmesi, toplumun şirketlere güvenmesi gerekiyor. Güvenin olmadığı yerde sürdürülebilirlik de kalıcı olmuyor. Ben yıllardır perakendenin aslında insan işi olduğunu söylüyorum. Yapay zekâ gelişecek, teknolojiler değişecek, alışveriş biçimleri dönüşecek. Ama insanın anlaşılma, değer görme ve ait olma ihtiyacı değişmeyecek. Bu yüzden geleceğin perakendesi bence daha hızlı, daha dijital ya da daha otomatik olmaktan önce daha insani olmak zorunda.

Eğer bir ilke seçecek olsam, o da şu olurdu: İnsanı merkeze koymayan hiçbir teknolojik ilerleme gerçek bir ilerleme değildir.

Çünkü perakendenin özü ürün değil, insan; işlem değil, ilişkidir.

Ve geleceği şekillendirecek olan da sahip olduğumuz teknoloji kadar, koruyabildiğimiz insani değerler olacaktır.İnsanı merkeze koymayan hiçbir teknolojik ilerleme gerçek bir ilerleme değildir.

………………………………………………………………………………………………………,

Bitirirken,

Yapay zekâ, perakendenin kurallarını yeniden yazıyor olabilir. Ancak bugün artık çok net bir gerçek var: Geleceği şekillendirecek olan yalnızca algoritmalar değil; güven, deneyim ve insanı merkeze koyan bir bakış açısı…

Her büyük dönüşüm dönemi bize aynı gerçeği yeniden hatırlatıyor: Teknoloji değişir, alışkanlıklar değişir, iş modelleri değişir… Ama insanın anlaşılma, güven duyma ve bir yere ait olma ihtiyacı hiç değişmez.

Sayın Avi Alkaş'ın da vurguladığı gibi, geleceğin perakendesi yalnızca daha akıllı sistemler kurmakla değil, insanların hayatına daha fazla değer katabilmekle anlam kazanacak. Perakendenin geleceğini anlamak için önce bugünü, bugünü anlamak için de onu dinlemek gerekiyor. Değerli görüşleri, deneyimi ve ufuk açıcı vizyonu için kendisine içten teşekkür ediyoruz.

Pelin Ayan