Hobi Bahçeleri Neden Düzenleme Konusu Ediliyor?

Hobi Bahçeleri Neden Düzenleme Konusu Ediliyor?

12 Mart 2026 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunulan “Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu ile Çeltik Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi (Kanun Teklifi)”[1]ile, diğer düzenlemelerin yanı sıra, tarım arazilerinin amaç dışı kullanımına karşı yaptırımlar da güçlendirilmek istenmektedir. Bu bağlamda Kanun Teklifi ile, diğer hususların yanı sıra, tarım arazilerinin kooperatifler aracılığıyla dolaylı biçimde parçalanarak hobi bahçelerine dönüştürülmesinin önüne geçilmesi de amaçlanmakta; yalnızca tarımsal faaliyet yürüten kooperatiflerin, Bakanlık iznine tabi olmak kaydıyla bu alanlarda faaliyet göstermesine izin verilmesi hedeflenmektedir. Peki ne oldu da hobi bahçeleri düzenleniyor? 

Ayağımız Toprağa Değsin, Hatta Köyümüze Geri Dönelim

Modern yaşamın hızlanan temposu, kentleşmenin yarattığı sıkışmışlık duygusu ve dijitalleşmenin getirdiği kesintisiz bağlantı hali, insanın zihinsel ve fiziksel olarak yenilenme ihtiyacını her zamankinden daha belirgin kılıyor. Bu yenilenmenin en doğal ve etkili yolu ise doğayla kurulacak temas. Nitekim büyüklerimizin “toprağa bas” öğüdü de tam olarak bunu anlatıyor. Ancak hangi toprağa basılacağı büyük bir sorun. Zira kentlerimiz beton çölü, yeşil fakiri. Son yıllarda bu arayış, “köye dönüş” gibi daha radikal eğilimleri de gündeme getirdi. Herkes için böylesi köklü bir değişim mümkün olamasa da, kent yaşamının yarattığı sıkışmışlık hissi, insanları en azından toprağa temas edebilecek alternatifler aramaya yöneltiyor. Bu alternatiflerin başında ise hobi bahçeleri geliyor.

Hobi Bahçeleri: Sektöre Dönüşen Patlama ve Sorunlar

Son yıllarda hobi bahçelerinin adeta “altına hücum” şeklinde patladığını görüyoruz. Ancak bu patlama önemli ölçüde planlı programlı bir gelişme şeklinde ortaya çıkmadı. Doğaya yönelme ihtiyacının plansız ve denetimsiz biçimde karşılanması, yani tarım arazilerinin izinsiz şekilde hobi bahçelerine dönüştürülmesi, önemli bir sorun kaynağına dönüştü. Bireysel fayda ile toplumsal maliyet arasında ciddi bir dengesizliğe neden olan bu gelişme arazi spekülasyonundan, tarımsal alan kullanımında verimsizliğe ve özellikle de yeraltı su kaynaklarının verimsiz kullanımına neden oldu. Bu tablo hobi bahçesi adı altında ortaya çıkan arazi kullanımlarının düzenleme ihtiyacını gündeme getirmiştir.

Kanun Teklifi: Madde 22 ve Madde 24

Kanun Teklifi'nin hobi bahçelerine yönelik düzenlemeleri 22'nci ve 24'üncü maddelerinde yer alıyor. Bu bağlamda 22'nci madde de[2]özetle; imar planlarındaki tarımsal niteliği korunacak alanlar ile ilgili mülkiyet edinimine yönelik tasarrufların ilgili Bakanlığın iznine tabi olduğu hükme bağlanıyor. 24'üncü madde de[3]ise; söz konusu izinsiz arazi kullanımlarına yönelik

olarak “elektrik, su ve doğal gaz bağlantısı ve aboneliklerinin tesis edilemeyeceği” ve aykırılık halinde uygulanacak idari para cezaları hükme bağlanıyor.

Kanun Teklifinin Gerekçeleri

Kanun teklifinin gerekçesinde “büyükşehirlerin çevresindeki verimli tarım arazilerinin giderek daraldığı; bu alanların “hobi bahçesi” adı altında küçük parsellere bölünerek hem üretim dışına çıkarıldığı, hem de hukuka aykırı yapılaşmaya açıldığının altı çiziliyor. Bu sürecin yalnızca üretimi azaltmakla kalmayıp aynı zamanda vatandaşların da hukuki ve finansal mağduriyetine yol açtığı belirtiliyor. Kanun Teklifi'nin 22'nci maddesinde aşağıdaki hususlara yer verilmiş:

• Büyükşehirlerin etrafında bulunan tarım arazileri çiftçilerin elinden ucuz fiyata alınarak 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'na göre kurulmuş başta konut ve yapı kooperatifleri olmak üzere çeşitli kooperatiflerin tüzel kişiliği altında fiili parsellere ayrılarakkooperatif üyeliği şeklinde hobi amaçlı kullanılmak üzere kanuna aykın bir şekilde tanım dışı amaçlarla kullanıma açılmaktadır.
• Tarım arazilerinin ve özellikle verimli tanm arazilerinin bozulması tanm yapılamaz hale getirilmesi ve yapılaşmaya açılması, üstelik bunun kanuna aykırı bir şekilde yapılması 5403 sayılı Kanunla yasaklandığı gibi bu yasaklara uymama durumu da adli ve idari yaptırıma bağlanmıştır. Ancak kimileri tarafından tarım arazileri çiftçilerin elinden ucuza satın alınarak kurulan başta konut ve yapı kooperatifleri olmak üzere çeşitli kooperatiflere mal edilmekte ve üyelik adı altında yapı kooperatiflerinin mülkiyetine geçirilen veya kiralama, uzun süreli intifa ya da üst hakkı tesisi suretiyle bu araziler tanm yapılamayacak şekilde küçük parsellere ayrılarak hafriyata tabi tutulduktan sonra"hobi bahçesi" adı altında mevzuata aykın bir şekilde yapılaşmaya açılmaktadır.
• Sonuç olarak büyükşehirlerin tarımsal ihtiyaçların karşılayabilecek verimli tarım arazileri hızla azalırken,hiçbir mevzuata uyulmadan inşa edilmiş seyyar veya sabit yapılar hızla çoğalmaktadır.Üstelik bu şekilde parsellenen tarım arazileri aracılar vasıtasıyla satışlara konu edilmekte ve taşınmaz mevzuatını tam bilmeyenvatandaşların mağduriyetine de sebep olunmaktadır.

Kanun Teklifi'nin 24'üncü madde gerekçesinde ise aşağıdaki hususların altı çiziliyor:

• Belediyeler ve diğer kurumlar tarafından bu izinsiz yapılara su, elektrik, doğal gaz altyapısı götürülmekte bu şekildekurumlar eliyle bu kanun dışı yapılan altyapı ihtiyacının karşılanması bir nevi yasallaşma olarak algılanmakta ve tarım arazilerinin hukuk dışı yapılaşma amacıyla işgale uğraması daha da hızlanmaktadır.Bu yapıların hemen hemen tamamı zaruri barınma amacıyla değil, sayfiye amaçlı yapılar olduğundan, altyapı hizmetlerinin götürülmesi hususunda bir zorunluluktan bahsedilmesi de söz konusu değildir.
• 5403 sayılı Kanunda suç olarak tanımlanmış yöntemlerle hukuka aykırı bir şekilde yapılmış yapılara su, elektrik, doğalgaz hizmeti götürülmesi bir nevibu yapıların meşrulaştığı izlenimi oluşturmaktave adeta kurallara uygun davranan vatandaşlanmızı da kural dışı davranmaya itmektedir. Bahsedilen nedenlerle yapılış amacı ve şekli tamamen hukuka ve kurallara aykırı olan yapı ve tesislerin altyapı ve abonelik hizmetlerinden yararlandırılmayarak tanım arazilerinin korunmasına yönelik caydıncılık oluşturulması amaçlanmaktadır.

Geç Kalınan Bir Düzenleme, Zorunlu Bir Müdahale

Hobi bahçeleri etrafında şekillenen bu düzenleme girişimi, esasında uzun süredir biriken yapısal sorunlara verilen gecikmiş ama gerekli bir yanıt niteliği taşıyor. Kentleşmenin yarattığı doğadan kopuş hissi bireysel düzeyde anlaşılabilir bir talep üretirken, bu talebin kontrolsüz ve mevzuat dışı biçimde karşılanması tarım arazilerinin geri dönüşü zor şekilde tahrip edilmesine yol açtı. Özellikle büyükşehir çeperlerinde verimli tarım arazilerinin parçalanması, hem gıda güvenliği hem de çevresel sürdürülebilirlik açısından ciddi riskler doğurdu. Bu nedenle, Kanun Teklifi ile getirilen sınırlamalar yalnızca bir yasaklama yaklaşımı değil; aynı zamanda tarımsal üretim kapasitesini, doğal kaynakları ve hukuki düzeni korumaya yönelik bütüncül bir müdahale olarak okunmalıdır.

Toprağa Kaçışın Toplumsal Bedeli Olmamalı

Hobi bahçeleri, bireysel refah ve doğayla temas ihtiyacına cevap veren cazip bir çözüm sunarken, plansız ve denetimsiz yayılımı nedeniyle kamusal maliyetleri yüksek bir soruna dönüşmüştür. Yeni düzenleme, bu dengesizliği gidermeyi; tarım arazilerini korumayı, hukuka aykırı yapılaşmayı önlemeyi ve kaynak kullanımını disipline etmeyi hedeflemektedir. Bundan sonraki temel mesele ise, doğayla temas ihtiyacını karşılayacak alternatif modelleri (planlı kent tarımı, kontrollü rekreasyon alanları vb.) geliştirerek, bireysel talep ile kamusal fayda arasında daha sağlıklı bir denge kurabilmektir.